عوامل بروز حریق در شناورها ( کشتی ها )
آشپزخانه
- مراقب قرار گرفتن پارچه ، وسايل نظافت و يا ساير مواد اشتعال زا در مجاورت فرها و اجاقها باشيد .
- فرها ، اجاقها و كلا وسايل پخت و محيط آشپزخانه را مرتبا تميز و بخصوص عاري از چربي و روغن نگه داريد .
- كانالهاي هواكش هاي آشپزخانه ميتوانند آتش را به نقاط ديگر انتقال دهند . همواره هود و فيلترها را تميز نگه داريد .
سيگار كشيدن
آتش سوزي مي تواند از انداختن ته سيگار ويا كبريت روشن در محلهاي غير مناسب و يا در محلهايي كه احتمال بخار و گازهاي احتراق زا وجود دارد بوجود آيد . و در محلهائيكه سيگار كشيدن ممنوع است علامت مربوطه نصب گردد .
وسايل الكتريكي
افراد غير مجاز حق دستكاري وسايل الكتريكي را ندارند . وسائل الكتريكي بايستي فقط توسط مسئول برق ، بازديد و تعمير گردد و به نكات زير توجه لازم مبذول داشت .
- خرابي دستگاهها و وجود سيم كشي هاي صدمه ديده مي بايستي فورا به شخص مسئول گزارش شود .
- تغيير فيوز دستگاهها از حالت استاندارد خطرناك و غير مجاز است .
- مدارات برقي به هيچ عنوان نبايد اورلود ( OVER LOAD )شوند .
- خشك نمودن لباسها توسط هيترها خطرناك و ممنوع است .
- المنت هاي گرم كن ، هات پليت ها ( HOT PLATE ) نبايستي حتي الامكان در كشتي مورد استفاده قرار گيرند ودر موقع ضروري بايستي ايمني كامل لحاظ گرديده و از گزاردن آن روي موكت يا چوب و يا هر سطح قابل اشتعال جدا خودداري گردد .
- هنگام خروج از اماكن بسته چراغ را خاموش كنيد .
حريق خود بخود
- كيسه هاي روغني ، خاك اره آلوده به روغن كه روي هم انباشته شده باشند امكان بوجود آوردن حريق را دارد و بايستي در محلي مناسب جمع آوري و نگهداري نمود تا در مواقع مناسب به خشكي منتقل شوند . همچنين كهنه و تنظيف آلوده به مواد سوختني مي توانند حريق خودبخود بوجود آورند .
- وسايل داخل انبارهاي كشتي شامل پتو ، ملحفه و نظاير آنها در صورتيكه نمناك بوده .و يا آغشته به روغن باشند مي توانند توليد حرارت نموده و ايجاد حريق نمايند نگهداري صحيح آنها ( كه بايستي خشك شوند و يا دور از لوله هاي آب گرم و بخار قرار گيرد و يا از قرار دادن آنها در مجاورت رنگ و مايعات سوختني باشند ) از الزامات مي باشد .
موتور خانه
- تميز نگهداشتن بخشهاي مختلف موتورخانه ، جلوگيري از ليك كردن اتصالات و فلنجها و فيلترها و دور نگهداشتن وسائل آتش زا از مجاورت اجسام و موتورهاي داغ الزامي مي باشد .
- از گذاشتن كهنه و تنظيف در گوشه و كنار موتورخانه بايستي خودداري گردد و براي اينكار بايد يك محفظه فلزي درب دار اختصاص داد .
- از بكار بردن بنزين در موتورخانه جهت تميز نمودن قطعات جدا خودداري گردد .
- خن هاي موتورخانه همواره بايستي تخليه بوده و تميز نگاه داشته شوند .
- كابلها و سيم كشي ها بايستي همواره تميز بوده ودر صورت تخريب و آسيب ديدگي سريعا مورد رسيدگي قرار گيرند
- لوله كشي هاي سوخت و روغن و اتصالات مربوطه همواره در شرايط سالم . مطلوب بوده و از طرفي كليه قطعات داغ موتورها ، آبشيرين كنها ، بويلرها و ساير دستگاههائي كه داغ كار ميكنند بايستي از عايق بندي صحيح برخوردار باشند ( برابر آمار منتشره بيش از 60 درصد آتش سوزيهاي موتورخانه كشتي ها بعلت پاشيدن روغن و سوخت روي قطعات داغ بروز مي نمايد )
- كار هاي گرم در موتور خانه ( جوشكاري ، برشكاري و حتي سنگ زدن ) ميتواند شرايط خطرناك ايجاد نمايد بايستي علاوه بر پاكسازي محيط كار ، اخذ مجوز كار( HOT WORK PERMIT ) ، بازرس ايمني در محل حضور داشته و پس از پايان كار نيز تا مدتي در محل كار بماند . تمام نقاطي كه احتمال رسيدن جرقه هاي حاصل از جوشكاري ، برشكاري و سنگ زني به آنها ميرود بدقت تحت نظر باشد .
- تجمع موادي مانند جعبه هاي چوب ، كاغذ ، پلاستيك و .... بدليل خاصيت اشتعالزايي سريع در موتورخانه ممنوع است .
- رسيدگي به تابلوهاي برق و مدارهاي برقي موتورخانه و ماشين آلات و حصول اطمينان از سلامت كابل كشي ها ، اتصالات و قطعات برقي در جهت جلوگيري از توليد جرقه ، اتصال كوتاه و آتش سوزي برقي اهميت حياتي دارد .
- مراقب نفوذ آب و Condensation در تجهيزات و دستگاههاي برقي باشيد .
طبقه بندي حريق :
براساس قطعنامه A602 ( 15 ) سازمان جهاني دريا نوردي (IMO ) طبقه بنديهاي انجام شده توسط NFPA و ISO انواع حريق به شرح زير مورد تائيد قرار گرفته است :
كلاس A : موادي كه پس از سوختن از خود خاكستر بر جا مي گذارند مانند كاغذ و پارچه و .....
كلاس B : حريق ناشي از سوختن مايعات و يا جامدات ( قابل مايع شدن ) بوجود مي آيد مانند بنزين ، نفت ، روغن هاي خوراكي و ....
كلاس C : حريق ناشي از الكتريسيته و تجهيزات الكتريكي
كلاس D : حريق فلزات قابل اشتعال مانند سديم ، پتاسيم ، منيزيم و .....
با توجه به طبقه بندي فوق انواع خاموش كننده بشرح زير كاربرد دارد
مواد خاموش كننده
نوع آتش
آب
كلاس A
فوم
كلاس A.B
پودر شيميايي پودر خشك BC
كلاس B.C
پودر شيميايي پودر خشك ABC
كلاس A.B.C
پودر شيميايي پودر خشك فلزات
كلاس D
دي اكسيد كربن CO2
كلاس B.C
هالون
كلاس B.C
موارد زير راهنماي كلي براي برخورد با حريق در اماكن مختلف مي باشد :
- حفظ خونسردي وآرامش
- سرعت عمل
- نمرين و آموزش و بخصوص شناخت دقيق كشتي ، راه عبور و مرور و راه هاي فرار ، نوع و محل نگهداري تجهيزات مبارزه با حريق ، دربهاي آتش ، امكانات بستن دريچه ها ، هواكشها ، هوادهنده ها ، ( بطور كلي كليه منافذي كه براي جلوگيري از گسترش حريق و كاهش اكسيژن وجود دارند ) شناخت سيستم آلارم ، آگاهي از محل وسايل ارتباطي ( تلفني و بي سيم )
- آگاهي كامل و تسلط به دستورالعملها و روشهاي برخورد با وضعيت اضطراري و مدارك و نقشه هاي ايمني ( ماننند FIRE CONTROL PLAN )
خاموش كردن آتش در اماكن مختلف كشتي
الف : حريق در اماكن زيست
- آلام را بصدا در آورده و با هر وسيله ممكن محل حريق را به ديگران خبر دهيد حتي با فرياد .
- هواكش ها را ببنديد ( مكانيكي و طبيعي )
- به كمك افراد آسيب ديده بشتابيد .
- مدارهاي الكتريكي را قطع كنيد .
- با مركز عمليات ارتباط دائم داشته باشيد .
- با توجه به نوع حريق بوسيله خاموش كننده هاي پرتابل مناسب به اطفاء حريق بپردازيد و در صورت نياز تا رسيدن تيم اصلي مبارزه با حريق از شيلنگهاي آب حريق استفاده كنيد .
- تمام دربها و دريچه ها را ببنديد.
- چنانچه حريق در كابين يا محوطه در بسته باشد و باز كردن درب ممكن است باعث افزايش اكسيژن و شعله ور شدن آتش گردد قسمت پايين درب را ( كه به همين منظور تعبيه شده است ) شكسته و دراز كشيده و با اسپري يا جت بسمت سقف گرفته تا درجه حررات پايين بيايد .
- چنانچه دود ناشي از سوختن افزايش يابد و يا گازهاي سمي ناشي از سوختن ( مانند پلي اورتان روكشهاي مبل و موكت ) زياد گردد بايستي افراد متفرقه از محل دور گردند .
- توسط مه پاش ديواره هاي اطراف را خنك كنيد .
- مراقب جمع شدن زياد آب در اماكن باشيد .
- هر گونه مواد آتش زا را از محل دور كنيد .
- همواره مراقب شروع مجدد آتش باشيد .
ب : حريق در موتورخانه
- ضمن بصدا در آوردن آلارم محل آتش را اطلاع دهيد و به كمك صدمه ديدگان بشتابيد .
- از كپسولهاي مناسب از جمله كپسول فوم براي مايعات استفاده كنيد .
- جنراتور اضطراي و پمپ حريق اضطراري را روشن كنيد .
- پل فرماندهي را در جريان پيشرفت بگذاريد .
- كليه افراد را از محوطه موتورخانه دور شوند .
- نفرات را سرشماري كنيد .
- تمام هواكشها و دربهاي اضطراري و اصلي بسته شوند .
- پس از حصول اطمينان اطفاء حريق تا زمانيكه ميزان CO2 به حد قابل قبول رسيده باشد ، از ورود به موتورخانه خودداري كنيد .
ج : حريق در انبارهاي بار
- ضمن بصدا در آوردن آلارم محل آتش را اطلاع دهيد و به كمك صدمه ديدگان بشتابيد .
- اگر حريق در مرحله ابتدائي باشد مي توان آن قسمت را از بقيه جدا و با آب خنك و خاموش نمود .
- در بيشتر موارد بعد از تشخيص حريق بايستي با تزريق خاموش كننده ثابت ( از نوع CO2 ) به انبار مربوطه حريق را خاموش كرد .
- تمام هواكش ها و منافذ بسته و مطمئن شويد كسي در انبار نيست .
- دك بالاي انبار و ديواره هاي اطراف خنك شوند .
- درجه حرارت اماكن جانبي تحت كنترل باشند .
- مخازن بالادست اطراف انبار در صورت امكان پرشوند .
- تا حصول اطمينان از خاموش شدن آتش و پايين آمدن درجه حرارت از باز نمودن درب انبار خودداري كنيد .
مهمترين مطالبي كه در طراحي و ساخت شناورها خصوصا كشتي مي بايستي به آن توجه نمود ومشروحا در بخش II-2 كنوكسيون سولاس آمده است به شرح زيرمي باشد :
- در كليه اماكن و بخشها وسايل مبارزه با حريق همان بخش و مكان پيش بيني و نصب گردد .
- در كليه بخشها مي بايستي راه فرار و راه رسيدن به وسيله حريق پيش بيني گردد .
- تمامي وسايل و تجهيزات مبارزه با حريق مي بايستي آمادگي استفاده لحظه اي را داشته باشند .
- در كليه اماكن سيستم تشخيص حريق نصب گردد .
- احتمال جرقه زدن در محلهايي كه بخار كالاهاي قابل احتراق وجود دارد به صفر برسد .
- مواد و ساختمان هر بخش از كشتي دقيقا برابر استاندارد همان بخش باشد .